مقدمه

طبق گزارش سازمان ملی معلولیت (NOD) در آمریکا بیش از 45 میلیون معلول وجود دارد. NOD در سال 1990 معلولیت را امری ادغام شده با زندگی یکایک افراد دنیا اعلام کرد و حضور معلولین را در تمامی جنبه های زندگی، به ویژه در محل کار و سطح جامعه موضوعی حیاتی دانست. معلولان به عنوان طیفی از اقلیت هاي یک جامعه همواره به نوعی در معرض تضییع حقوق خود می باشند که ضرورت گذار از نگرش «ترحم محورانه» به «حق مدارانه» در فرایند زندگی اجتماعی آنان لازم می آید.

در این مطلب به برخی از نکات کلیدی در تعامل با معلولین اشاره می کنیم.

قبل از کمک سوال کنید

تنها به خاطر اینکه فردی دارای معلولیت است نباید تصور کرد که او نیاز به کمک دارد. اگر فضا مناسب سازی شده باشد افراد معلول می توانند به راحتی کار خود را انجام دهند. بزرگسالان مبتلا به معلولیت می خواهند که با آنها مانند افرادی مستقل برخورد شود. تنها زمانی به فرد معلول پیشنهاد کمک دهید که به نظر می رسد به آن نیاز دارد. در غالب اوقات فرد معلول زمانی که نیاز به کمک داشته باشد خود اقدام به برقراری ارتباط خواهد کرد. همچنین به خاطر بسپارید که پیش از هر نوع کمکی از فرد کم توان درباره چگونگی انجام آن سوال کنید.

در مورد تماس فیزیکی حساس باشید

برخی از معلولین برای ایجاد تعادل به  وسایل کمک توانبخشی خود وابسته هستند. گرفتن آنها حتی اگر به قصد کمک هم باشد می تواند تعادل آنها را بر­هم بزند. از نوازش کردن سر معلول، دست زدن به صندلی چرخدار و یا عصای او اجتناب کنید. افراد معلول وسایل کمک توانبخشی خود را بخشی از فضای شخصی خود در نظر می گیرند.

mg4 1 

پیش از صحبت کردن فکر کنید

به جای صحبت کردن با همراه فرد کم توان، همیشه خود او را  مستقیما مورد خطاب قرار دهید. مکالمه با فردی که دارای معلولیت است کاری بسیار خوب است؛ اما این صحبت باید به شکلی کاملا عادی باشد یعنی به نحوی که شما با هر فرد عادی دیگری ممکن است صحبت کنید. به حریم خصوصی فرد کم توان احترام بگذارید و درباره معلولیت او کنجکاوی نکنید. اگر شما درباره معلولیت او سوال کنید او ممکن است این احساس را داشته باشد که با وی نه به عنوان یک انسان بلکه به مثابه یک فرد ناتوان برخورد شده است. با این حال بسیاری از افراد معلول پس از آشنایی با افراد در مقابل اینچنین سوالات احساس راحتی بیشتری از خود نشان می دهند. معلولیت و ناتوانی همیشه خود را به صورت واضح نشان نمی دهد ، افرادی که دارای بیماریها یی مانند دیابت، صرع، انواع سرطان ها ، نارسایی کلیوی، بیماریهای عروقی و … هستند نیز به نوعی با ناتوانی روبرو می باشند ، لذ ا لازم است در هنگام برخورد با آنان نیز رفتاری مناسب داشت.

از ساختن پیش­فرض در ارتباط با کم توانان پرهیز کنید

معلولین خود بهترین قاضی درباره میزان توانایی های خویش هستند؛ اینکه از عهده چه کارهایی می توانند برآیند. به یاد داشته باشید که درباره چگونگی انجام فعالیت های آنان تصمیم گیری نکنید. بدانیم که تحمیل بایدها و نبایدها به معلولین در حقیقت اعمال نوعی خشونت بر علیه آنهاست.

پاسخ صحیح به درخواست

زمانی که افراد دارای کم توانی درباره امکان انجام مناسب سازی در محل کار، از شما سوال می کنند، این سوال نشانه اعتراض نیست. بلکه این درخواست نشان دهنده آن است که افراد معلول به اندازه کافی در تشکل شما احساس راحتی می کنند تا در خصوص نیازهایشان از شما سوال کنند.

نکاتی درباره استفاده از کلمات صحیح

به جای گفتن فرد معلول  بگویید فرد دارای معلولیت و به جای استفاده از افراد از کارافتاده از واژه افراد دارای معلولیت استفاده کنید. برای معلولیت های خاص ، بگویید: " فرد مبتلا به سندرم تورت " یا " کسی که دارای فلج مغزی " است. در هنگام مصاحبت با افراد معلول از گفتن کلمات تحریک آمیز اجتناب ورزید مثلا در هنگام روبرو شدن با فردی که ام اس دارد ، به جای گفتن کلماتی مانند ام اسی است و … به صورت شفاف بگویید که این شخص بیماری ام اس دارد. با این حال، افراد اولویت های خود را دارند و اگر شما مطمئن نیستید که چه کلماتی را  استفاده کنید، در این باره سوال کنید. از به کار بردن اصطلاحات منسوخ مانند از کار افتاده، فلج، عقب مانده ذهنی اجتناب کنید. همچنین آگاه  باشید که بسیاری از افراد معلول، اصطلاحات دارای بار معنایی منفی مانند " ناتوانان" را دوست ندارند. مثلا بهتر است به جای عبارت "محدود به صندلی چرخدار" بگوییم "فردی که از صندلی چرخدار استفاده می کند" . صندلی چرخدار وسیله ایی است که فرد را قادر به حضور در جامعه می سازد .وسیله ایی که نه محدود کننده بلکه رهایی بخش می باشد. افراد دارای معلولیت را، با هر نوع کم ­توانی که دارند، با کلمات دارای بار معنایی منفی همچون قربانی و یا رنج کشیده مورد خطاب قرار ندهیم. به عنوان مثال بهتر است بگوییم : " فرد مبتلا به ایدز " به جای " قربانی AIDS " موقع صحبت با افراد معلول بهتر است که از عبارات رایج استفاده کنیم. به عنوان مثال، زمانی که به افراد نابینا بگوییم: "از  دیدار شما خوشحال شدم " یا " شما را به زودی خواهم دید " برای آنها کاملا قابل قبول است چرا که آنها این عبارات را میان  خودشان استفاده می کنند. بسیاری از کسانی که ناشنوا هستند با زبان اشاره ارتباط برقرار می کنند و خود را به عنوان  اعضای  یک  گروه اقلیت زبانی در نظر می گیرند.آنها خود را به عنوان ناشنوا معرفی می کنند و ممکن است اصطلاح "اختلال شنوایی و" باعث ناراحتی آنها گردد. افراد عادی ممکن است نسبت به اصطلاح اعتراضی نداشته باشند اما به طور کلی بهتر است برای افرادی  که شنوایی خود را از دست داده اند از وازه ناشنوا استفاده شود. در برخورد با افراد ناشنوا باید آرام و شمرده صحبت کرد و موقع صحبت روی خود را به سمت فرد نگهداشت تا بتواند با لب خوانی منظور ما را درک کند. صحبت با صدای بلند باعث می شود که وی نتواند منظور ما را به خوبی درک کند. چون در این حالت، لب خوانی مشکل می شود.

mg4 1 

افرادی که از ویلچر و یا دیگر وسایل کمک حرکتی استفاده می کنند

افرادی که از ویلچر استفاده می کنند از نظر معلولیت و توانایی متفاوت هستند. برخی از آنها می توانند از بازوها و دست هایشان استفاده کنند. برخی می تواند از روی صندلی چرخدارشان بلند شوند و حتی مسافتی کوتاه را راه بروند. باید به این نکته توجه کنید که در هنگام برقراری ارتباط با فرد کم­توان به خود فرد توجه کنید نه به ویلچر او.افرادی که از ویلچر استفاده می کنند فرد هستند نه وسیله؛ برای دست دادن با فردی دیگر به صندلی افراد ویلچری تکیه ندهید و از آنها نخواهید تا کت شما را حمل کنند. بدون اجازه و هماهنگی لازم از وسایل کمک توانبخشی افراد معلول (صندلی چرخدار ، عصا و…) استفاده نکنید و یا آن را جا به جا ننمایید. ویلچر افراد معلول بخشی از فضای شخصی آنها محسوب می شود،صندلی چرخدار آنها را هل ندهید و به آن دست نزنید.

سخن آخر

سخن آخر آنکه نگاه جامعه نسبت به موضوع معلولیت نیازمند تغییر است؛ چرا­که چگونگي نگرش مردم در حوزه معلولين در طرز تلقي آنها نسبت به معلوليت موثر مي باشد. عدم شناخت صحيح نسبت به پديده معلوليت و توانمندي افراد داراي ناتواني و به دنبال آن نفي و در حاشيه گذاشتن اين افراد و يا ترحم نسبت به آنها به جاي رفتارهاي انساني و منطقي، پيامدهاي منفي را به بار خواهد آورد. برخوردهاي مبتني بر تبعيض افراد با معلولان بر اساس فرضياتي است که در مورد آنان شكل گرفته است و مغاير با نظر معلولان در مورد پذيرش و قبول تفاوت هاي ظاهري است.همواره باید این اصل را بدانیم که معلولین نیازی به ترحم، درک و دل سوزی ندارند بلکه آنان نیاز به احترام، برابری و دیده شدن را دارند. در نهایت آنکه لازم است تدابیري جامع و فراگیر اندیشیده شود تا گذر از نگاه ترحم آمیز به رویکرد انسانی کرامت محور و از منظر انسانی برابر اتفاق افتد و تا بتوان هر چه بیشتر شاهد تحقق ظهور و بروز اجتماعی و حقوقی شایسته معلولان در جامعه بود.

 

mg4 1 

نگار نجفی؛ کارشناس ارشد مطالعات زنان و خانواده

رئیس اداره بین الملل موسسه علمی کاربردی بهزیستی و تامین اجتماعی